(شهر قصابه )قصابه گمنام تاریخ (مالک فصیحی)

باغ شهر قصابه ، شهر زیبا و قشنگ استان اردبیل و محل گردشگران است وشهر قصابه در استان اردبیل و در قسمت غرب شهرستان مشکین شهر واقع شده و از شمال شرقی به روستای احمد بیگلو و از شمال به روستای کوجنق و از جنوب به روستای خراوان و از جنوب شرقی به روستای خورشیدآباد(چتز)وازطرف غرب به روستا های خنجر و حبشه واز شرق به روستا های حیق ومزرعه خلف منتهی می شود

۱-    چرا ستاره ها فقط شب ها دیده میشوند؟
 از آنجا که نور خورشید در جو زمین پخش میشود و درخشندگی آن همه جو را فرا میگیرد ، چشم ما قادر به دیدن نور کم فروغ ستارگان


نیست اما شب ها که نور شدید خورشید وجود ندارد ، میتوانیم ستاره های آسمان را ببینیم. همچنین در لحظه کسوف کامل نیز برای مدت کوتاهی میتوان تعدادی از ستاره های درخشان را در آسمان تاریک روز مشاهده کرد. فضانوردانی هم که در فضای تاریک خارج از جو زمین قرار دارند ، حتی با وجود نور خورشید میتوانند ستاره های دیگر را به وضوح ببینند.
2-    آیادر در یک شب صاف میتوان همه ستاره ها را دید؟
 خیر چشم ما قادر به دیدن نور ضعیف ستاره های که فاصله آن ها خیلی از ما زیاد است و یا کوچک و کم نور اند نیست و برای دیدن میلیارد ها ستاره باید از ابزار های اپتیکی و تلسکوپ استفاده کنیم. البته به دلیل وجود جو ، همه ستاره های دور به وضوح دیده نمیشوند ؛ به همین علت دانشمندان تعدادی تلسکوپ قوی مانند هابل (که قادر است تا قدر 30 را ببیند) را در مداری خارج از جو زمین قرار داده اند تا بتوانند بطور خیلی دقیق به بررسی ستاره ها بپردازند.
3-    چرا ستاره ها چشمک میزنند؟
چشمک زدن ستاره ها به دلیل تغییرات چگالی هوا در لایه های مختلف اتمسفر زمین است. ستاره ها آنقدر از زمین دور هستند که حتی با تلسکوپ های قوی هم به صورت نقطه ای نورانی دیده میشوند. تک نور ستاره ها با عبور از لایه های متلاطم جو زمین ، مدام منحرف میشوند. چشم ما یک لحظه نور را میبیند و لحظه بعد به خاطر انحراف نور به سمت دیگر ، آن را نمیبینید. به همین دلیل فکر میکنیم ستاره ها چشمک میزنند. در خارج از اتمسفر زمین میتوان ستاره ها را به صورت واقعی و بدون چشمک زدن دید. همچنین به نظر میرسد ستاره های نزدیک افق بیشتر چشمک میزنند. چرا که نور ها مسیر بیشتری در اتمسفر زمین را طی میکند.
4-    چرا سیاره ها چشمک نمیزنند؟
سیاره های منظومه شمسی به قدری به زمین نزدیک هستند که ، سطح تعدادی از آن ها ، با تلسکوپ های معمولی به وضوح قابل مشاهده است. از آنجا که سیارات نزدیک زمین ، نقاط نورانی منحرف نشده اند ، ببینید.
5-    چگونه ستاره قطی را پیدا کنیم؟
     همه ما درباره ستاره قطبی (جَدی – Polaris) یا ستاره شمال ، مطالب اندکی خوانده و یا شنیده ایم. در زمان های قدیم و حتی امروزه ، برخی ملوانان در تاریکی شب برای پیدا کردن جهت دقیق شمال از این ستاره کمک می گیرفتند. ستاره قطبی آنقدر ها هم که به نظر میرسد درخشان نیست.(قدر 2 است) ساده ترین راه برای پیدا کردن ستاره قطبی ، کمک گرفتن از صورت فلکی دب اکبر (Ursa Major) است. در یک شب صاف به سمت شمال آسمان نگاه کنید و سعی کنید "دب اکبر" را که به شکل یک ملاقه بزرگ است ، پیدا کنید. سپس یک خط فرضی بین دو ستاره نوک ملاقه بکشید و آن را به اندازه 5 برابر امتداد دهید تا به ستاره قطبی برسید. اگر ستاره مرکزی دب اکبر را به ستاره قطبی وصل کنید و به همان اندازه امتداد دهید ، به محدوده ای میرسید که پنج ستاره پرنور ، شکل W یا M را میسازند. این محدوده صورت فلکی ذات الکرسی (Cassiopeia) نامیده میشود.
یک نکته در هر شهری که قرار دارید مثلا کرمانشاه که عرض جغرافی آن 34 درجه است ، ارتفاع ستاره قطبی نیز 34 درجه از سطح افق است و در استوا که عرض جغرافی آن صفر است ارتفاع ستاره قطبی نیز صفر درجه یعنی لب افق است.
6-    صورفلکی چگونه بوجود آمدند؟
 ستاره ها در تمامی جهات آسمان حول زمین پراکنده اند. اگر این فضا را کره بزرگی به مرکزیت خورشید فرض کنیم ، بررسی ستاره ها ساده تر میشود. میدانید که زمین در طی یک سال ، یک دور کامل به دور خورشید میگردد. این حرکت گردشی موجب میشود ، هر چند شب یکبار ، ستاره جدیدی در آسمان ببینیم. با گذشت زمان تور میکنیم که ستاره ها هر شب به سمتی حرکت میکنند تا اینکه به طور کلی در افق ناپدید میشوند و تا حدود یک سال بعد ، دیگر آنهارا نمیبینیم.
 منجمان قدیمی که که متوجه این تغییرات شده بودند ، در ذهن خود تعدادی از ستاره های درخشان را به هم وصل کردند و با شکل دادن به آنها ، صورت فلکی (Constellation) را آفریدند.
 منجمان به مرور متوجه شدند که هر کدام از این صورت های فلکی در یک ماه خاص در نقطه ای از آسمان شب ظاهر میشوند. به همین دلیل سال را به 12 ماه تقسیم کردند و هر ماه را با صورت فلکی شب اول آن ماه نامگذاری کردند. به این ترتیب تقویم سال خورشیدی ساخته شد. (البته این تقسیم بندی زیاد هم دقیق نیست چون با این حساب که خود انسان مرزهای صورت فلکی را کشیده است در بین صورت فلکی عقرب (آبان) و قوس (آذر) ، پای مار افسای (یکی از صورت های فلکی) قرار دارد و با این حساب هر سال 13 ماه است!!!)
ایرانیان باستان از این صورت صور فلکی در برگزاری مراسم خاص استفاده میکردند. برای مثال اگر شبی در نقطه خاصی از آسمان ، صورت فلکی قوچ (فروردین) را میدیدند ، جشن سال نو (نوروز) را بر پا میکردند یا اگر در آن نقطه از آسمان شب ، صورت فلکی سنبله (شهریور) را میدیدند ، متوجه میشدند که فصل تابستان رو به اتمام است و باید آماده دروی گندم شوند.( البته باز هم این مطلب زیاد دقیق نیست چون دیگر خورشید فروردین در قوچ طلوع نمیکند بلکه در حوت (اسفند) طلوع میکند ، دلیل آن هم حرکت خورشید است چون خورشید هر روز در یک صورت فلکی" 1 "درجه جابجا میشود و برای رسیدن خورشید به جای اول 360 روز طول میکشد در حالی که سال 365 روز است!!!)
7-    آیا واقعا ستاره های صورت فلکی نزدیک هم هستند؟
از دید ما چنین به نظر میرسد که همه ستاره ها در فاصله مساوی از زمین قرار دارند ، اما معمولا ستاره های صورت فلکی ارتباطی با هم ندارند. برای مثال در صورت فلکی "دب اکبر" تعدادی از ستاره ها در فاصله 80 سال نوری و تعدادی هم در فاصله 500 سال نوری از زمین قرار دارند. در یک صورت فلکی ممکن است ستاره ای از کهکشان راه شیری و ستاره مجاورش ستاره ای در آن سوی کهکشان راه شیری باشد که هزاران سال نوری با هم فاصله دارند.
8-     صور فلکی را چگونه پیدا میکنند؟
تعداد زیادی صورت فلکی در آسمان وجود دارد (88 صورت فلکی) ، که پرداختن به تمامی آنها کمی سخت است ؛ پس مشهورترین صور فلکی هر فصل را به شما معرفی می کنیم:
صور فلکی فصل بهار: ابتدا دب اکبر را که شبیه ملاقه بزرگی است ، پیدا کنید سپس در امتداد دسته ملاقه به شکل بادبادک مانندی میرسیم که در امتداد آن به یک ستاره درخشان قرار دارد به نام سماک رامح (Arcturus) در صورت فلکی عوا (Bootes) . اگر دم بادبادک را ادامه دهیم به صورت فلکی سنبله میرسیم. اگر ستاره قطبی را به ملاقه دب اکبر وصل کنید و به همان اندازه امتداد دهید به صورت فلکی داس مانندی به نام اسد (شیر – Leo) خواهید رسید. به نظر میرسد که شیر در حال نگاه کردن صور فلکی سرطان (خرچنگ) و دوپیکر (جوزا – Gemini) است. در این صورت فلکی ، دو ستاره درخشان کاستور (Castor) و پلوکس (Pollux) نماینده سرهای دوپیکر هستند. گرچه ظاهرا این دو با یک میزان درخشندگی و نزدیک به هم دیده میشوند ، در فواصل مختلف (کاستور 52 سال نوری و پلوکس در فاصله 34 سال نوری) از ما قرار دارند.
 صور فلکی فصل تابستان: اگر در یک شب تابستان به خارج از شهر بروید و به آسمان تاریک و صاف نگاه کنید ، نواری روشن و مه آلود ، مانند رود خانه ای پر از ستاره را خواهید دید. این نوار همان کهکشان راه شیری است. با حرکت کردن صور فلکی فصل بهار به سمت غرب ، صور فلکی تابستان در مشرق و داخل نوار راه شیری دیده میشوند. درخشانترین ستاره صور فلکی تابستان ، ستاره وگا (Vega) نام دارد که در صورت فلکی شلیاق ، چنگ رومی (Lyra) قرار دارد. در این پهنه آسمان به راحتی میتوان سه صورت فلکی شلیاق ، قو(مشهور به صلیب شمالی) ، عقاب را که یک مثلث معروف به مثلث تابشتانی است را شکل میدهند ( به این ترتیب ستاره های وگا(شلیاق) ، نسر طایر(عقاب) و دنب یا ردف(قو) را به هم وصل میکنیم.)در انتهای جنوبی نوار راه شیری ، صور فلکی کماندار (قوس) را خواهید دید که نوک تیرش به سمت قلب عقاب نشانه رفته است و عقرب را میتوان دید.
 صور فلکی فصل پاییز: اگر در شب های پاییزی ، ستاره قطبی را به ذات الکرسی وصل کنید و امتداد دهید ، به صورت فلکی معروف آندرومدا(شاهزاده در بند) خواهید رسید. با کمی دقت و حتی بدون تلسکوپ ، میتوانید کهکشان آندرمدا (M33) را در کنار ستاره میکرون آندرومدا یافت. صورت فلکی اسب بالدار (فرس اعظم-Pegasus)را نیز میتوانید از روی مربع بزرگی که یک راس آن در سر آندرومدا قرار دارد پیدا کنید. پاهای شاهزاده به طرف صورت فلکی برساووش (Perseus) ، برای نجات وی آمده ، دراز شده است. (این ماجرا یک داستان یونانی است که برای خواندن آن میتوانید در اینترنت افسانه آندرومدا را جستجو کنید.)
شهرت صورت فلکی برساووش بخاطر بارش شهابی است که در مرداد ماه رخ میدهد.
صور فلکی فصل زمستان:  در شب های زمستان و در افق جنوب میتوانید به راحتی پر نورترین ستاره های آسمان ، ستاره شباهنگ (Sirius) در سگ بزرگ ، ستاره رجل الجبار((Rigel در شکارچی ، را پیدا کنید کنید. با کمی دقت میتوانید صورت فلکی شکارچی (جبار) را بالای سر سگ بزرگ تجسم کنید. رو به روی جبار ، صورت فلکی گاو (ثور-Taurus) قرار دارد. چنین به نظر میرسد که شکارچی سلاحش را به سوی این گاو خشمگین گرفته است و قصد نبرد با او را دارد. پشت سر گاو میتوانید یک خوشه باز جوان متشکل از صد ها ستاره جوان ، خوشه پروین یا هفت خواهران را ببینید گویی از ترس جبار پشت گاو مخفی شده اند. اختر شناسان با دقت در لا به لای ستاره های گاو موفق شدند سحابی خرچنگ (M1-Crab) را که باز مانده یک انفجار ابرنواختری در سال 1054 میلادی است بیابند. اگر یک تلسکوپ در اختیار داشته باشید میتوانید در جبار سحابی زیبای M42 را در شمشیر جبار بیابید.
شما میتوانید در این فصل شش ضلعی زمستانی را بیابید این شش ضلعی متشکل از ستاره های درخشان شباهنگ ، رجل الجبار ، دبران ، عیوق ، کاستور و پلوکس ،شعرای شامی است. راه شیری از وسط این شش ضلعی میگذرد.

صور فلکی زمستان
 
چرا سیارات چشمک نمی زنند؟!
در مقاله ی پیشین نشان دادیم که علت چشمک ستارگان چیست. ولی...با وجود تمام این توصیفات، پس چرا سیارات در آسمان شب ما سوسو نمی زنند؟!

سیاره ها اندازه ی ظاهری بزرگی دارند. درست است که در حقیقت بسیار کوچک تر از ستاره ها هستند اما بسیار هم نزدیک تر به ما جای گرفته اند. بزرگ ترین ستاره ها در محدوده ی دید بهترین تلسکوپ دنیا چیزی جز نقطه ای کوچک اما نورانی نیست، اما قرص مشتری حتی با یک دوربین دو چشمی نیز قابل رؤیت است. مشتری درست به اندازه ی ستاره ها تحت تأثیر شرایط جوی قرار می گیرد اما چون قرصی که ما از آن می بینیم نسبتاً بزرگ است، تصویر این سیاره در نظر ما به اطراف جهش نمی کند. قرص سیار حرکت می کند اما این حرکت در مقایسه با اندازه ظاهری اش بسیار

ناچیز است و به همین سبب سوسو نمی زند، در حقیقت این حرکت موجب می شود جزییات کوچک سطح سیاره محو شوند اما سیاره به طور کلی محکم سرجای خودش می نشیند و تأثیر ناپذیر از آشفتگی جو به نظر می رسد. البته کمابیش در شرایط جوی بسیار بد حتی سیاره ها نیز چشمک زن به نظر می رسند، پس از توفان های عظیم جو بسیار متزلزل است و اگر سیاره در اوج مداری خود قرار داشته باشد، قرص کوچک تری خواهد داشت و برای سوسو زدن مستعدتر خواهد بود، پس شب هایی که سیاره ها چشمک می زنند شرایط دید مناسب نیست و بهتر است از رصد شبانگاهی تان چشم پوشی کنید!
دلیل دیگری که باید در نظر گرفته شود این است که طول موج های مختلف نور، شکست های متفاوتی دارند، برای مثال نور آبی و سبز بیش از نور قرمز شکسته می شوند، به همین دلیل گاهی در شرایط جوی بسیار ناپایدار، شما می توانید شاهد تغییر رنگ ستاره ها باشید. ابتدا یک رنگ و سپس رنگ دیگری از آن ستاره به سوی شما می شکند. برای مثال

شباهنگ پرنورترین ستاره ی آسمان شب را در نظر بگیرید، این ستاره بیشتر اوقات رنگ سفید یکنواختی دارد اما زمان هایی که در ارتفاع کمی قرار گرفته به طور چشمگیری چشمک می زند و تغییر رنگ می دهد.
1 -چرا ستاره قطبی را همیشه در یک نقطه ثابت می بینیم؟
زمین دور محوری می چرخد که اگر این محور را به سمت شمال امتداد دهیم در فاصله بسیار دوری به ستاره قطبی خواهیم رسید. فاصله سباره قطبی از منظومه شمسی ما آنقدر زیاد است که مدار گردش زمین دور خورشید مانند چرخش یک نقطه بسیار ریز می ماند. اگر فردی در قطب شمال زمین ایستاده باشد ستاره قطبی را درست بالای سر خود خواهد دید. البته امتداد محور چرخش زمین در فضا ثابت نیست و در یک دوره 26 هزار ساله دور یک دایره می چرخد. بطوریکه تا 2000 سال دیگر امتداد محور چرخش زمین به ستاره دیگری به نام نسر واقع (وگا) ختم می شود و پس از یک دوره 26000 ساله دوباره امتداد محور چرخش زمین با ستاره قطبی فعلی منطبق می شود.

2-ستاره شناسان چگونه فاصله ستارگان تا زمین را محاسبه می کنند؟
همانطور که می دانید فاصله برخی از ستاره ها تا زمین به هزاران سال نوری می رسد. اگر اخترشناسان می خواستند با محاسبه زمان ارسال و برگشت پرتوهای نوری یا امواج فاصله زمین تا ستاره ها را اندازه بگیرند می بایست هزاران و حتی میلیونها سال منتظر می ماندند.
دانشمندان ریاضیدان راه حل ساده ای به نام اختلاف منظر یافته اند که با این شیوه می توان به راحتی فاصله اجسام دور را محاسبه کرد.
برای فهم بهتر ابتدا مثالی می زنیم : مدادی را مقابل چشمان خود بگیرید. ابتدا چشم چپ را ببندید و با چشم راست به آن نگاه کنید. بعد چشم راست را ببندید و با چشم چپ به آن نگاه کنید. حتما" به نظرتان آمده که مداد چند سانتی متر جابه جا شده است. با همین روش ساده بود که اخترشناسان توانستند شعاع کره زمین و به دنبال آن فاصله ماه و خورشید از زمین را پیدا کنند.
با دانستن فاصله زمین تا خورشید می توان به راحتی فاصله زمین تا ستاره ها را محاسبه کرد.
اخترشناسان از یک ستاره مشخص دو عکس به فواصل 6 ماه از هم می گیرند. مقتی این دو عکس را با هم مقایسه می کنند به نظر می رسد که ستاره چند درجه در آسمان جابه جا شده است. با داشتن فاصله زمین تا خورشید و زاویه ( نصف زاویه ای که به نظر ستاره جابه جا شده ) و به کمک فرمول مثلثاتی ساده می توان فورا" فاصله چند سال نوری از زمین تا این ستاره را محاسبه کرد.

3-سحابی چیست؟
در بسیاری از مناطق فضای میان ستاره ای ابرهای بزرگی از گاز و غبار وجود دارند که آنها را سحابی (به معنای ابر) می نامند. سحابیها را به سه گروه رده بندی می کنند: سحابیهای نشری- بازتابی و تاریک.
در سحابیهای نشری یک یا چندین ستاره بسیار سوزان (از رده های طیفی Oیا B) جا دارند. این ستاره های بسیار داغ موجب تحریک گازها و درخشش سحابی می شوند. نمونه جالب توجهی از این گونه سحابی بزرگ جبار است. این سحابی با چشم غیر مسلح به صورت توده مه آلود کم نوری دیده می شود. اگر ستاره ها مقداری سردتر باشند یا اینکه چگالی گازها در سحابی زیاد باشد  گازها فقط نور ستاره ها را بازتاب می دهند. در این صورت سحابی را بازتابی می نامند. سحابی که ستاره های خوشه پروین را در بر گرفته از نوع بازتابی است.
در برخی موارد هم هیچ گونه ستاره ای در درون یا نزدیکی سحابی قرار ندارد. به همین جهت سحابی را تاریک می نامند. مشاهده سحابیهای تاریک فقط در صورتی ممکن است که در مقابل سحابیهای نشری یا بازتابی قرار گیرند. سحابیهای تاریک نور ستاره های پشت خود را جذب می کنند. اخترشناسان عقیده دارند که ستاره ها در درون این سحابیها متولد می شوند. سحابی سر اسبی نمونه جالب توجهی از این گونه سحابیهاست.
جدا از سه گروه سحابیها برخی از سحابیها از ستاره ها تشکیل می شوند. ستاره هایی مانند خورشید در پایان زندگی خود یعنی در مرحله غول سرخی لایه های بیرونی جو خود را به صورت سحابی در فضا می پراکنند. این سحابیها را سیاره نما می نامند. زندگی ستاره های پر جرمتر از خورشید با انفجاری ابرنواختری پایان می یابد و سحابی بزرگ و گسیخته ای از انفجار به جا می ماند که آن را سحابی باقیمانده انفجار ابرنواختری می نامند.

4-فرق بین تلسکوپهای شکستی و بازتابی چیست؟
در ساختار تلسکوپهای شکستی نور رسیده از اجرام آسمانی از عدسیهایی عبور می کنند. ساده ترین نوع تلسکوپهای شکستی به این صورت است که دو عدسی در دو سر لوله تلسکوپ قرار می گیرد. آن عدسی را که رو به سمت اجرام آسمانی مانند ستاره ها و ماه و... قرار دارد عدسی شیئی می نامند و عدسی دیگری را که ناظر از آن تصویر را می بیند عدسی چشمی می گویند. نور اجرام آسمانی از فاصله بسیار دوری به ما می رسد. به همین دلیل به صورت پرتوهای موازی از عدسی شیئی می گذرد. پرتوها پس از گذر از عدسی شیئی می شکنند و در نقطه ای به نام کانون متمرکز می شوند. شاید شما هم تجربه کرده باشید که اگر یک عدسی را در مقابل نور خورشید نگه دارید پرتوهای خورشید را در یک نقطه کانونی می کند. فاصله میان کانون و عدسی شیئی را فاصله کانونی عدسی شیئی تلسکوپ می نامند که برای هر تلسکوپی اندازه آن مشخص است و قابل تغییر نیست. کار عدسی چشمی بزرگنمایی تصویر است. در تلسکوپها عدسی چشمی قابل تغییر است و در نتیجه بزرگنمایی تغییر می کند.
ولی در تلسکوپهای بازتابی یک آینه مقعر نور را جمع و در یک نقطه کانونی می کند که آن را آینه اصلی تلسکوپ می نامند. در تلسکوپهای بازتابی این آینه نقش همان عدسی شیئی را در تلسکوپهای شکستی دارد. ولی در انتهای لوله تلسکوپ قرار می گیرد. نور از آینه اصلی به سوی آینه دیگری باز می تابد و از آنجا به عدسی چشمی می رسد. تلسکوپهای بازتابی مختلف ساختمان نوری متفاوتی دارند. ساده ترین گونه آنها تلسکوپ نیوتونی است که نخستین بار نیوتون آن را ابداع کرد.
 
5-فرق بین یک ستاره و سیاره در چیست؟
ستارگان گوی های عظیمی از گازهای هیدروژن و هلیم هستند که به دلیل دارا بودن فشار و دمای بسیار زیاد در مرکزشان از خود نور و انرژی در فضا منتشر می کنند.ولی سیارات اجرامی سرد و جامد (مانند زمین) یا گازی (مانند مشتری) هستند که بیشتر از عناصر سنگین تشکیل شده اند و از خود نوری ندارند و همچنین به دور ستارگانی همانند خورشید در گردش هستند.
 
6-سال کبیسه چیست؟
چون یک سال شمسی با 365 روز و 6 ساعت برابر است هر چهار سال 366 روز می شود که آن را سال کبیسه می نامند. یعنی هر چهار سال شمسی سه سال آن شمسی و سال چهارم کبیسه است. این قراداد به توصیه منجم رومی الکساندر سوشیرن رعایت می شود.
در تقویم های اروپایی این روز را هر چهار سال یک بار به ماه فوریه (دومین ماه میلادی) اضافه می کنند که آن سال را سال ژولین می نامند.در تقویم فارسی هر چهار سال یک بار که کبیسه است ماه اسفند را به جای 29 روز 30 روز محاسبه می کنند.
 
7-اگر فضانوردان بدون تجهیزات مخصوص از فضاپیما خارج شوند چه روی می دهد؟
ساده ترین موضوعی که به ذهن می رسد این است که در فضای خارج از جو زمین فضانورد بدون اکسیژن می میرد. اما حتی اگر فضانورد ذخیره اکسیژن لازم را داشته باشد ولی از لباس مخصوص استفاده نکند سرنوشت بسیار شومی در انتظار اوست. با کاهش فشار جو مایعات در دماهای پایینتری به جوش می آیند و سریع تبخیر می شوند. در ارتفاعی که فضانوردان کار می کنند فشار جو تقریبا" صفر است. به همین دلیل اگر لباس مخصوص به تن نداشته باشند آب موجود در بافتهای بدن آنها در مدت چند ثانیه به سرعت تبخیر می شود و فقط جسم خشک و بی جانشان باقی می ماند.
 
8-چرا سیارات چشمک نمی زنند؟
بر خلاف ستارگان که نورشان سوسو می زنند نور سیارات ثابت به نظر می رسد. گرچه در نزدیکی افق نور سیارات هم دچار نوسان می شود. ستارگان چون از ما بسیار دور هستند تنها یک شعاع نوری به سوی زمین می فرستند. این تک شعاع نوری در هنگام عبور از جو قطع و وصل می شود و لحظه ای نور ستاره به چشم ما نمی رسد و به نظر چشمک می زند. لیکن سیارات چون به ما خیلی نزدیک هستند همچون یک قرص نورانی هستند که دسته های نور به سوی زمین گسیل می کنند و دسته نور در برخورد با جو زمین دچار گسستگی نمی شود و نورشان ثابت به نظر می آید.
 
9-صورت فلکی چیست؟
صورت فلکی گروهی از ستارگان در آسمان هستند که مجموعه های قابل تشخیص را تشکیل می دهند. ستاره شناسان قدیمی توانستند بعضی از این مجموعه ها را پیدا کنند و آنها را به نام موجودات افسانه ای و خدایان و الهه ها نامگذاری کنند. امروزه 88 صورت فلکی شناخته شده است و کل آسمان طوری تقسیم شده است که هر ستاره به یک صورت فلکی متعلق باشد. اما ستارگان موجود در هر صورت فلکی چندان ارتباطی با هم ندارند. فقط طوری قرار گرفته اند که وقتی از زمین به آنها نگاه می کنید در یک مجموعه قرار دارند. بدیهی است چنانچه از یک نقطه دیگر فضا به آنها نگاه کنیم مجموعه ها به صورت دیگری به نظر می آیند. در بسیاری از موارد فاصله ستارگانی که یک صورت فلکی را تشکیل می دهند از یکدیگر بیش از فاصله ای است که با ما دارند.
 
 10-تفاوت بین خوشه های کروی و خوشه های باز در چیست؟
همه ستارگان کهکشان مانند خورشید تک و تنها نیستند. برخی از آنها مجموعه های دوتایی یا چندتایی و بسیاری مجموعه های بزرگتری به نام خوشه های ستاره ای را تشکیل می دهند. خوشه های ستاره ای به دو گروه عمده رده بندی می شوند: خوشه های باز و خوشه های کروی.
هر خوشه کروی بزرگ ممکن است چند صد هزار ستاره داشته باشد. اما خوشه های باز معمولا" بیش از چند صد ستاره ندارند و از لحاظ اندازه از خوشه های کروی کوچکترند. ستاره ها در خوشه های کروی به هم نزدیکترند. یعنی تراکم ستاره ها در واحد حجم بیشتر است. این یکی از مهمترین تفاوتهای میان این مجموعه های ستاره ای است که موجب تمایز شکل ظاهری آنها می شود. معمولا" تراکم ستاره ها در مرکز خوشه های کروی به حدی زیاد است که حتی با تلسکوپهای بزرگ نیز به آسانی از یکدیگر تفکیک نمی شوند. اما ستاره های خوشه های باز حتی با تلسکوپهای کوچک نیز تفکیک می شوند.
 
11-تلسکوپ فضایی هابل چیست؟
اخترشناسان حتی پیش از آغاز عصر فضا این رویا را در سر داشتند که تلسکوپی را در مداری به دور زمین قرار دهند. زیرا تلسکوپ در بیرون از جو بهتر از هر ابزاری در سطح زمین می تواند اعماق کیهان را رصد کند. این رویا در آغاز سال 1990 به واقعیت پیوست و یک شاتل فضایی توانست تلسکوپ 5/1 میلیارد دلاری هابل را در مداری به دور زمین قرار دهد. تلسکوپ هابل از گونه بازتابی کاسگرین است و آینه اصلی آن 4/2 متر قطر دارد. این تلسکوپ با رایانه از زمین کنترل می شود و نسبت به تلسکوپهای زمینی چند مزیت عمده دارد. توان تفکیک آن نسبت به تلسکوپهای زمینی بیشتر است. همچنین به بخش فرابنفش و فرو سرخ طیف نور نیز حساس است. حدود دو ماه پس از پرتاب مشخص شد که آینه اصلی هابل خطای کروی دارد و نور را با دقت مورد نظر کانونی نمی کند. سرانجام با بررسیهای بسیار اخترشناسان تصمیم گرفتند که با کار گذاشتن ابزارهایی در تلسکوپ خطای کرویت آن را تصحیح کنند و در سال 1993 چندین فضانورد کار آزموده تلسکوپ فضایی هابل را تعمیر کردند.
 
12-ستارگان متغیر چه هستند؟
همه ستاره ها از نظر درخشندگی ثابت نیستند. درخشندگی بعضی از آنها از یک شب تا شب دیگر و یا حتی از ساعتی به ساعت دیگر تغییر می کند. تغییرات درخشندگی ستاره ابط الجوزا در حد یک واحد قدر (حدود 5/2 برابر) بین حداکثر و حداقل آن است که امکان دارد چند ماه یا حتی چند سال طول بکشد. تغییر در میزان نور خروجی ابط الجوزا به علت تغییر در اندازه این ستاره رخ می دهد. هر چند تغییرات ستاره ابط الجوزا روندی منظم ندارد ولی برعکس ضربان و تغییرات بعضی از ستاره ها در چند روز یا هفته چنان منظم است که می توان آن را به تپش قلب موجود زنده تشبیه کرد. این قبیل ستاره ها را متغیرهای قیفاووسی می نامند و نظمشان به قاعده ای است که هر چه دوره تغییرات طولانی تر باشد تابندگی آنها هم بیشتر است. بعضی از ستاره ها که درخشندگی آنها به ظاهر تغییر می کند در واقع زوج هایی هستند که در زمانهای معینی یکی از آنها باعث اختفای دیگری و در نتیجه مانع رسیدن نور دیگری به ما می شود. یکی از نمونه های شناخته شده آنها که به دوتایی گرفتگی معروف اند ستاره الغول از صورت فلکی برساووش است که روشنی آن تا میزان یک سوم در هر 2 روز و 20 ساعت و 49 دقیقه کم می شود. نواخترها هم از دیگر ستارگان متغیری هستند که ناگهان هزاران بار بیشتر از معمول نورانی و شعله ور می شوند که تا چند روزی به درخشندگی ادامه می دهند و رفته رفته محو می شوند.
 
13-تفاوت بین دنباله دارها و شهابها چیست؟
گاهی مردم دنباله دارها را با شهابها  اشتباه می گیرند در حالی که این دو کاملا" مجزا از یکدیگرند. شهابها در واقع ذرات بسیار ریزی هستند که در فضای میان سیارات پراکنده اند. هنگامی که این ذرات به جو زمین وارد می شوند بر اثر اصطکاک با جو می سوزند و به صورت ردهای نورانی دیده می شوند. ولی دنباله دارها توده هایی از یخ و غبار و ذرات ریز هستند که در مدارهای طولانی به دور خورشید می گردند. اندازه هسته اصلی دنباله دارها بزرگتر از چند کیلومتر نیست. اما هنگامی که به نزدیکی خورشید می رسند به دلیل تابش شدید خورشید گاز و غبار آنها جدا می شود و دنباله ای خلاف جهت تابش خورشید تشکیل می شود که ممکن است طول آن به میلیونها کیلومتر برسد.
 
14-اولین تلسکوپ را چه کسی اختراع کرد؟
هیچ کس به طور حتم نمی داند چه شخصی اولین مخترع تلسکوپ بوده است. بنابر یک داستان شاگردی از روی شیطنت یکی از عدسیهای عینک استاد کار خود را در مقابل عدسی دیگر آن قرار داد و برای نخستین بار دریافت که از پشت آنها می توان برج کلیسایی را که در فاصله دور قرار دارد بسیار نزدیک ببیند. با این حال امروزه بر این عقیده ایم که احتمالا" تلسکوپ توسط هانس لیپرشی عینک ساز هلندی در سال 1608 اختراع شده است. شاید هم شاگرد داستان نقل شده نزد لیپرشی کار می کرده است و استاد کار همه اعتبار این ابداع را به خود اختصاص داده است.
عدسیهای ساده عینک از زمانهای قدیم شناخته شده بود. یونانیها احتمالا" با استفاده از عدسیهای بزرگ کشتیهای دشمن را به آتش می کشیدند. قدیمی ترین شیئی شناخته شده که شبیه عدسی است از حفاریهای باستانشناسی بابل به دست آمده است و گمان می رود که از آن به عنوان شیشه درشتنما برای خواندن خطوط الواح گلی استفاده می شد. در هلند کسی در مورد این اختراع جدید به عنوان وسیله مشاهده آسمان فکر نمی کرد. آنها از این اختراع فقط به صورت یک اسلحه نظامی استفاده می کردند. زیرا با عدسی می توانستند محل دشمن را بدون آنکه دیده شوند پیدا کنند. در سال 1608 اخبار و شایعات مربوط به این اختراع شگفت آور جدید در سراسر اروپا مانند صاعقه پیچید. وقتی گالیله از آن با خبر شد او نیز اهمیت کاربرد این وسیله را در زمان جنگ دریافت. ولی در عین حال به امکان کاربردهای دیگر آن نیز توجه کرد. حتی قبل از آنکه یکی از تلسکوپهای هلندی در ایتالیا به دست گالیله برسد او برای خودش یک تلسکوپ ساخت. اولین تلسکوپ گالیله دارای یک عدسی شیئی به قطر 2/4 سانتیمتر بود که فقط 3 برابر بزرگتر نشان می داد. ولی عدسی تلسکوپی که او اکتشافات نجومی خود را با آن انجام داد دارای قطر 4/4 سانتیمتر بود و 33 برابر بزرگتر نشان می داد.
 
15-منظور از قدر مطلق ستارگان چیست؟
برای مقایسه درخشندگی واقعی ستارگان باید قدر مطلق آنها را تعیین کرد. قدر مطلق عبارت است از قدر ظاهری ستاره هنگامی که فاصله آن با ما 10 پارسک (6/32 سال نوری) باشد.
برای مثال اگر خورشید 10 پارسک دورتر از ما بود همانند ستاره ای کم نور با قدر ظاهری 8/4 دیده می شد. قدر مطلق شعرای یمانی 5/1+ است . زیرا آن هم نزدیکتر از فاصله استاندارد قرار دارد. دنب نورانیترین ستاره صورت فلکی دجاجه از قدر اول است ولی قدر مطلق آن نشان می دهد که یکی از درخشانترین ستارگان راه شیری است. زیرا اگر در فاصله استاندارد قرار می گرفت همانند ستاره ای با قدر 7- دیده می شد. در این صورت به غیر از ماه و خورشید نورانیترین جرم آسمانی بود و حتی نور آن می توانست سایه ایجاد کند.
 
16-چرا ما از روی زمین فقط نیمی از ماه را می بینیم؟
ماه تقریبا" 27 روز طول می کشد تا یک بار به دور زمین بگردد. در همین زمان ماه دقیقا" یک دور کامل نیز به دور خود می چرخد. به این جهت ماه همواره یک روی خود را به ما نشان می دهد. انسان از روی زمین فقط یک روی کره ماه را می تواند ببیند. پشت ماه را فقط فضانوردی که با سفینه خود به دور ماه می چرخد قادر است مشاهده کند. به هر جهت انسان می تواند به دلیل نامنظمی های گوناگون در مدار ماه و نیز از طریق تغییر مکان مشاهده ماه در روی زمین در طول زمان 59% سطح ماه را مشاهده کند. بقیه 41% سطح ماه قبل از آغاز دوران سفر به فضا برای انسان کاملا" ناشناخته بود.
 
17-چرا ماه به روی زمین سقوط نمی کند؟
زمین با نیروی گرانش خود ماه را به سوی خود می کشد. اگر انسان ماه را که در حقیقت بی وقفه به دور سیاره ما می چرخد از گردش باز می داشت ماه فقط برای مدت کوتاهی ثابت می ایستاد آنگاه با سرعتی فزاینده به سمت زمین می شتافت و در نهایت با آن برخورد می نمود. البته این عمل میسر نیست. ماه از همان زمانهای اولیه با سرعتی برابر 3659 کیلومتر در ساعت به دور زمین در حال گردش بوده است. در اثر این حرکت گردشی یک نیروی گریز از مرکز به سمت خارج ایجاد می شود که درست به اندازه نیروی گرانش زمین که به سمت داخل کشش دارد است. این دو نیروی مخالف اثر یکدیگر را به طور متقابل خنثی می کنند به نحوی که ماه همواره بر مدار خود باقی می ماند.
 
18-منظور از دریاهای ماه چیست؟
لکه هایی که با چشم عادی و غیر مسلح روی سطح ماه مشاهده می شود قبلا" به شکل اقیانوس به نظر می رسید و برای همین دریا نام داده شد. امروزه می دانیم که نیروی جاذبه ماه آنقدر کم است که قادر به نگاه داشتن آب و هوا نیست. بنابراین ماه هیچگاه دارای اقیانوس نبوده است. دریاهای ماه سطوح عظیم و کاملا" خشک از سنگ گدازه ها هستند. این گدازه ها میلیاردها سال پیش در بخشهایی از سطح سفید ماه که مملو از دهانه های آتشفشانی بوده سرازیر شده و روی قسمتهایی از آنها را پوشانیده است. سپس این حجم عظیم گدازه ها سرد شده اند. در حال حاضر چون مانند سابق اجرام آسمانی زیادی در فضا وجود ندارد دریاهای ماه به ندرت مورد اصابت گلوله های آتشین و بزرگ فضایی واقع می شوند به طوریکه این مناطق تاریک دارای دهانه های آتشفشانی بسیار کمتری نسبت به چشم اندازهای سفید قدیمی هستند.
 
19-کوتوله های سفید و ستارگان نوترونی چه هستند؟
ستارگان پیر و قدیمی مانن خورشید ما به تدریج لایه های بیرونی خود را دفع می کنند. ستارگان سنگین در پایان عمر خود منفجر می شوند. البته اکثر اوقات یک هسته تمام سوخته از آنها باقی می ماند. اگر این هسته کمتر از 4/1 جرم خورشید وزن داشته باشد به یک کوتوله سفید تبدیل می شود. یعنی کره ای که نزدیک به اندازه کره زمین است. البته در این کره کوچک تمام توده جرم خورشید متراکم می شود به نحوی که یک قاشق چای خوری از ماده کوتوله سفید چندین تن وزن خواهد داشت.
شگفت تر از این سرنوشت باقیمانده ستارگانی است که بین 4/1 تا 3 برابر جرم خورشید وزن دارند. آنها به صورت کره هایی که حدود 20 کیلومتر قطر دارند فرو می پاشند. یک سانتیمتر مکعب از مواد آنها شاید چیزی حدود 100 میلیون تن وزن خواهد داشت. این باقیمانده های ستاره ای را با نام ستاره های نوترونی مشخص می کنند. زیرا آنها تقریبا" به طور کامل از ذراتی ساخته شده اند که نوترون نام دارند. انسان می تواند ستاره های نوترونی زیادی را در آسمان نظاره کند. این کره های کوچک ولی پر جرم بسیار سریع حول محور خود می چرخند. روی این کره های کوچک نقاطی وجود دارد که پرتو افشانی بسیار زیادی دارند. هرگاه این نقاط به طرف زمین قرار می گیرند نوری شدید و لحظه ای دریافت می شود. در واقع انسان در آسمان یک منبع نور و تشعشع تپشی یا لحظه ای مشاهده می کند. به این جهت ستارگان نوترونی را تپ اختر نیز می نامند.
 
20-سیاهچاله چیست؟
کوتوله های سفید و ستاره های نوترونی را همواره می توان دید. اما مشاهده باقیمانده های ستاره ای که وزنی بیش از 3 برابر جرم خورشید دارند امکانپذیر نیست. این ستاره ها به صورت ساختارهای چنان کوچک و متراکمی فرو می پاشند که بر سطح آنها نیروی گرانش غیر قابل تصوری حکمفرما می شود. این نیروی گرانش در نهایت چنان زیاد می شود که همه چیز حتی نور را جذب می کند و در خود به دام می اندازد. چنین باقیمانده های ستاره ای را به همین دلیل نمی توان دید و لذا آنها را سیاهچاله می نامند. این ساختارهای شگفت انگیز همچون گردابی عظیم تمام چیزهایی را که نزدیک آنها می شوند ببلعند اما نمی گذارند هیچ چیز حتی نور از دست آنها رها شود و بگریزد.
چون سیاهچاله ها هیچ پرتویی از خود نمی تابانند نمی توان آنها را به طور مستقیم مشاهده کرد. با این وجود اخترشناسان بر این باورند که قراین و شواهدی برای اثبات وجود این اجرام آسمانی یافته اند. برای مثال ستارگانی را می توان در آسمان یافت که دور مرکزی ناپیدا در گردشند. که این مرکز در واقع فقط می تواند یک سیاهچاله باشد. سیاهچاله گاهگاه موادی را از این ستاره می رباید که در این فرایند این مواد شدیدا" داغ می شوند و قبل از آن که توسط سیاهچاله بلعیده شوند پرتوهای رونتگن (اشعه ایکس) از خود می تابانند. این پرتوها را آوای مرگ ماده نیز می نامند.
 

گروه پژوهشی آسمان شب ایران

 

[ ۱۳٩٢/۱٠/۱ ] [ ٥:٤٠ ‎ب.ظ ] [ مالک فصیحی ]